ચક્રવ્યુહ: તુમ સે યે ઉમ્મીદ નહીં થી!!!

      

      પશ્ચિમ બંગાળનું એક નાનકડું ગામ નક્સલબરી. સમય હતો ૧૯૬૭નો. બંગાળ એ સમયે ખાસ વિકસીત ન હતું અને એમાં પણ ગરીબો પરના અત્યાચારે લગભગ માઝા મૂકી દીધી હતી. ગામમાં રહેતો સામાન્ય માણસ સરકાર અને તેની નીતિઓથી તંગ આવી ચૂક્યો હતો. પોલીસના દમન સામે કોઈએ તો કંઈક કરવું જ પડશે એ વિચાર સાથે એક સંગઠન બન્યું. આ સંગઠન એટલે નક્સલાઈટ જેને ઘણા વિસ્તારમાં માવવાદી સંગઠન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. પશ્ચિમ બંગાળથી શરૂ થયેલી આ મૂવમૅન્ટ ધીરે ધીરે વિસ્તરતી ગઈ અને આજની તારીખે બંગાળ ઉપરાંત ઝારખંડ, છત્તીસગઢ, ઓરિસ્સા, આંધ્રપ્રદેશ, કર્ણાટક, મહારાસ્ટ્રે અને ઉત્તર પ્રદેશ સુધી પહોંચી. સંગઠનનો મુખ્ય ધ્યેય હતો ગરીબ પ્રજાને સરકાર સામે લડવા ઉશ્કેરવી અને સરકારના ખોટા નીતિ-નિયમોનો વિરોધ કરવો. માવવાદી સંગઠન પ્રખર રીતે એવું માને છે કે સરકારના ધારાધોરણો બેવડા છે, સરકાર ગરીબ પ્રજા માટે કંઈ પણ કરતી નથી માટે સશસ્ત્ર વિરોધ કરવો. કાયદાનો સરેઆમ ભંગ કરવો. ૧૯૬૭માં પુર જોશથી શરુ થયેલી આ મૂવમૅન્ટ માટે વડાપ્રધાન શ્રી મનમોહન સિંઘે પણ કહેવું પડ્યું કે ભારતને સૌથી મોટો આંતરિક સુરક્ષાનો ખતરો નક્સલાઇટ્સથી છે. લગભગ ૧૮૦ જિલ્લાઓ નક્સલાઇટ એક્ટીવીટીથી પીડીત છીંએ ત્યારે આવા હોટ ટોપીક ઉપર ફિલ્મ બનાવી રોટલો શેકવો કોને ન ગમે? પ્રકાશ ઝા આમ પણ મારામારી, વાયોલંસ, ગેંગ, ગુંડારાજ જેવા વિષયો પર ફિલ્મ બનાવવા માટે ખૂબ જાણીતા છે. એમની ફિલ્મ્સ લોકોને પસંદ પણ ખૂબ પડી છે પરંતુ ચક્રવ્યૂહ માટે કહેવું જ પડશે કે ’ઝા સાહબ તુમ સે યે ઉમ્મીદ નહીં થી’

        પ્રકાશ ઝા ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રી માટે મસાલા સબ્જેક્ટ રહ્યા છે. બિહાર, ઝારખંડ વિસ્તારમાં રહેલા પ્રકાશ ઝા ફિલ્મ ઇન્સ્ટ્યુટમાં અભ્યાસ સમયે જ આમ તો ડોક્યુમેન્ટરીઝ બનાવવા લાગ્યા હતા પણ ફિલ્મમાં એમની એન્ટ્રી થઈ ’હીપ્પ હીપ્પ હુર્રે’થી. ગુલઝારની લખેલી અદભૂત વાર્તાનું ડિરેક્શન પણ પ્રકાશ ઝા અનોખી રીતે કરવામાં સફળ થયા. આ પછી ’દામુલ’ માટે પ્રકાશ ઝાને નેશનલ એવૉર્ડ પણ મળ્યો. જો સમય મળે તો ક્યારેક દામુલ જોઈ લેજો એટલે ખ્યાલ આવશે કે પ્રકાશ ઝાના ડિરેક્શનમાં કેટલો દમ હતો. નિર્માતા અને નિર્દેશક તરીકેની એમની ઘણી બધી ફિલ્મ્સ આવી પણ ’ગંગાજળ’ જોઈને લોકો આફરીન પોકારી ગયા હતા. કોમર્સિયલ સિનેમાનો એક સૌથી મોટો ડ્રોબેક એ છે કે તમે સારુ સર્જન આપો એટલે ઓડિયન્સની અપેક્ષાઓ વધી જાય. આ પછી ’અપહરણ’ પ્રમાણમાં સારુ કહી શકાય એવું રહ્યું. ’રાજનીતિ’ એટલે મહાભારત પરથી ઉઠાવાયેલા પ્લૉટને આધુનિક રીતે ઢાળવાનો પ્રયોગ. બોક્ષ ઓફીસ પર આ ફિલ્મ ખૂબ સફળ રહી. જે તે સમયે મેં રાજનીતિ માટે પણ લખેલુ કે વિષય નવો છે પણ વાર્તા હજુ વધુ ચોટદાર બને એમ હતી. પ્રકાશ ઝા 'રાજનીતિ 2' અને 'ગંગાજલ 2'ની તૈયારીમાં લાગી ગયા છે. આશા રાખીએ કે આ વખતે એ ચક્રવ્યૂહની જેમ નબળી ફિલ્મ નહીં આપે.

        ડિરેક્ટર કદાચ એકવાર જે કક્ષાનું મનોરંજન આપવામાં સફળ થયો હોય એ બીજીવાર સફળ થાય એવું જરૂરી નથી તો પણ અનુભવના અંતે ડિરેક્ટરને એટલી તો ખબર પડવી જ જોઈએ કે ફિલ્મને સફળ બનાવવા માટે એક સુંદર કથાનક તો જોઈએ જ. ચક્રવ્યૂહમાં જો કંઈ ઘટતું હોય તો એ છે એક સારુ કથાનક. ફિલ્મની સ્ટોરી કોઈ પણ એંગલથી કંન્વીન્સીંગ નથી. ફિલ્મનું મુખ્ય પાત્ર આદિલ ખાન (અર્જુન રામપાલ) એક હોનહાર આઇ.પી.એસ. અધિકારી છે. મહંત્રા (કબીર બેદી) એન.આર.આઇ. ઇન્ડસ્ટ્રીયાલીસ્ટ છે. મહંત્રાને પોતાના સ્ટેટમાં એક મોટી ઇન્ડસ્ટ્રી સ્થાપવા માટે આમંત્રિત કરવામાં આવે છે પણ આ વિસ્તાર નક્સલીઓથી પ્રભાવિત છે. એક મોટા પોલીસ ઓપરેશનમાં ૮૯ પોલીસ કર્મીઓ માર્યા જાય છે ત્યારે મહંત્રા પ્રોજેક્ટ ન કરવાનું નક્કી કરે છે પણ મુખ્યમંત્રી અને ગૃહમંત્રી એમને મનાવી લે છે. આ વિસ્તારને હવે નક્સલીસ્ટ્સથી બચાવવાનું કામ આદિલ ખાનને સોંપવામાં આવે છે. આદિલ ખાનની પત્ની (ઇશા ગુપ્તા) પણ પોલીસ ઓફીસર છે. ગોવિંદ સુર્યવંશી (ઓમપુરી) જૂના નક્સલવાદી છે. પાયાથી નક્સલીસ્ટ રહેલા ગોવિંદ સુર્યવંશીની પહેલા જ ધરપકડ થઈ જાય છે. માવવાદી એક્ટીવીટીનો મુખ્ય ચીફ રાજન (મનોજ બાજપેયી) કમાંડમાં આવે છે. આ ગૃપ સાથે જુહી (અંજલી પાટીલ) વિંગ કમાંડર છે. જે રીતે આદિલ ખાન પોતાની એક્ટીવીટીઝ સ્ટ્રોંગ કરતો જાય છે એ રીતે જ સામે રાજન પણ પોતાની એક્ટીવીટીઝ સ્ટ્રોંગ કરતો જાય છે. આદિલ એક ટ્રેપમાં ફસાય જાય છે અને પોતાના ઘણા સાથીઓ ગુમાવે છે. આદિલ માટે આ એક અસહ્ય બનાવ છે. આદિલે કોઈ પણ સંજોગોમાં આ એક્ટીવીટીઝ રોકવી છે. આદિલને મદદે આવે છે એનો ખૂબ જૂનો મિત્ર કબીર (અભય દેઓલ). આદિલ કબીરને નક્સલીસ્ટના કૅમ્પમાં મોકલે છે. કબીર ધીરે ધીરે આ કૅમ્પમાં સ્થાન મેળવવા લાગે છે. આદિલ પાસે ઇન્ફોર્મેશન્સ આવતી રહે છે. અચાનક જ આદિલને કબીર થકી માહિતી મળે છે કે એક મોટી મીટિંગ ગોઠવવામાં આવી છે. આદિલ અચાનક જ એ સ્થળ પર હુમલો કરે છે. આ હુમલામાં નક્સલીસ્ટ ઉપરાંત નાના બાળકો અને નિર્દોષ સ્ત્રીઓ પણ મરે છે. રાજન આ ઘટનાના જવાબમાં ગોવિંદ સુર્યવંશીને છડે ચોક છોડાવવા જાય છે. રાજનના ટારગેટમાં આદિલ છે જ પણ કબીર રાજનની પીઠમાં ગોળી મારે છે. કબીર આમ પણ આ લોકો સાથે ભળવા લાગ્યો છે અને એમા એક ઘટના બને છે કે જુહી પર એક પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર બળાત્કાર કરે છે. બંને મિત્રો સામસામે આવી ગયા છે. કબીર નવો કમાંડર છે અને હવે કબીરનું નવું નામ આઝાદ છે. એક તરફથી પોલીટીકલ પ્રેશર, બીજી તરફથી મહંત્રાના પ્રોજેક્ટ માટેનું પ્રેસર અને ત્રીજી તરફ ઉપરી અધિકારીઓ તરફથી પ્રેસરમાં આદિલ ઘેરાયેલો છે. આવા સમયે આદિલની પત્નીને આદિલનો સાથ દેવા માટે તેની સાથે ડ્યુટી આપવામાં આવે છે. કબીર મહંત્રાના પુત્રને ઉઠાવી લે છે અને બદલામાં રાજનને છોડી દેવાની વાત કરે છે. અંત એકદમ જાણીતી વાતની જેમ જ. કબીર અને જુહી માર્યા જાય છે.

        જો તમને વાત વાંચીને ખાસ નવીન વાર્તા નથી એવું લાગ્યું હોય તો ચાલો હવે સ્ટોરીના માઇનસ પોઇન્ટ માટે વાતો કરીએ. ઇન્ટરવલ સુધી ફિલ્મનો માહોલ ઠીક ઠીક રહે છે. અભય દેઓલ જ્યારે દુશ્મનના કૅમ્પમાં એન્ટ્રી લઈ લે છે ત્યારે એક સમયે એમ લાગે છે કે હવે ખરેખરો ચક્રવ્યૂહ શરૂ થશે પણ એક સાવ સામાન્ય વાતની જેમ બધું જ એક્સ્પેક્ટેડ થાય છે. જો તમે આ વાતને સહન કરીને ફિલ્મના અંત સુધી પહોંચી જાવ તો અંતે તો કોઈ સીધોસાદો પ્રેક્ષક પણ બોલી ઊઠશે આમ હોય કંઈ!!! ફિલ્મના અંતમાં જ ઇશા દેઓલ એવો ખુલાસો કરે છે કે કબીર સાયકો છે તો તેં એને કેમ આવા કામ માટે રાખ્યો? હવે ગમે તેમ કરીને કબીરના ફરેલા મગજ માટે સાબિતી તો આપવી જ પડે એટલે વારંવાર આ ડાયલૉગ રીપીટ કરવામાં આવે છે. હીરોઇનને કંઈક કામ તો આપવું જ પડે એટલે ફિલ્મના અંતમાં મનોજ બાજપેયીને છોડતા પહેલા એના શરીરમાં એક ચીપ ઘુસાડવામાં આવે છે એટલે નક્સલીસ્ટનું લોકેશન મળી શકે. હવે જ્યારે અંતની ફાઈટ શરૂ થાય છે અને ઇશા મનોજ બાજપેયી જે તરફ જાય એ તરફ જ એનું હેલીકોપ્ટર લઈ જાય એટલે તરત જ અભય દેઓલને ખબર પડી જાય છે કે મનોજ બાજપેયીના શરીરમાં કોઈ ચીપ લાગેલી છે. મનોજ બાજપીયીના ઘાવ માંથી ખૂબ જ આરામથી અભય આ ચીપ શોધી લે છે. હમ્મ્મ ધાર્યા મુજબ જ અભય દેઓલ આ ચીપ લઈને ભાગે છે. પોલીસ બાકીના બધાને મૂકીને અભય પાછળ પડે છે. અભય જ્યારે બધા વચ્ચે ઘેરાય જાય છે એટલે એની હીરોઇન અંજલી પાટીલે આવવું જ પડે નહિતર વાત થોડી ફિલ્મી બને? અંતે અર્જૂને તો ગોળી ચલાવવી જ ન હોય એટલે ઇશા ગોળી ચલાવે. અંત એટલે ફૂલ ઑફ મેલો ડ્રામા. એક સારા સર્જક પાસે આટલી હદે નબળો એન્ડ આપે એવી અપેક્ષા જ રાખી ન શકાય.

        ફિલ્મના મુખ્ય વિષયને વળગી રહેવાને બદલે ફિલ્મને આગળ વધારવા માટે જે સમય પ્રકાશ ઝા એ લીધો છે એ માફ કરી શકાય એમ નથી. શોસિયલ પોલીટીકલ સબ્જેક્ટના માસ્ટર જ્યારે આવી ભૂલ કરે ત્યારે દુ:ખ સાથે કહેવું પડે કે ફિલ્મ કોઈ ગ્રીપ લઈ જ શકી નથી. અભય દેઓલ ફિલ્મ કરે છે ત્યારે હટીને જ હોય છે પણ આ ફિલ્મમાં અભય પોતાની છાપ ઊભી કરી શક્યો નથી. મનોજ બાજપેયી જામે છે પણ બહુ ટૂંકા કૅરેક્ટર સાથે મનોજને બાંધી દેવામાં આવ્યો છે. અર્જુન રામપાલ સારો કલાકાર છે જ પણ જ્યારે મેલોડ્રામા આવે ત્યારે ખૂબ જ નબળો સાબિત થાય છે. અચાનક જ સમીરા રેડ્ડી આવે અને કોઈ પણ કારણ વગર આઈટમ સોંગ કરી જાય એ પણ ખૂંચે છે. વિષય ગમે તેટલો અઘરો હોય વાતની રજૂઆત અને વાર્તા ન હોય તો સમય ના જ બગાડાય. ’કૉમરેડ’ તમને ’લાલ સલામ’ છે કે પૈસા ન બગાડજો

પેકઅપ:

"ફિલ્મ કેટલી વારમાં ગ્રીપ લેશે?"

"૧૦ મીનીટમા.........

અને ૧૦ મીનીટમાં ન લે તો ફરી આ મૅસેજ વાંચી લેજો"

સ્ટુડંટ ઑફ ધ ઇયર: સારો ટાઇમ પાસ

બોલીવુડમાં ઘણા એવા ડિરેક્ટર્સ છે જે દર્શકોની નાડ ઓળખે છે. ફિલ્મમાં કંઈ હોય કે ન હોય, વાર્તા યોગ્ય હોય કે ન હોય, ડિરેક્શન યોગ્ય હોય કે ન હોય તો પણ ફિલ્મ ચાલી જાય છે. એમાં પણ અત્યારના સંજોગોમાં એક ખાસ વર્ગને આકર્ષવાનો જાણે ક્રેઝ જાગ્યો છે અને કેમ ન હોય? ફિલ્મને હીટ કરવા માટે આ વર્ગ જરૂરી છે, આ વર્ગ છે આજનું યંગીસ્તાન. ફિલ્મને ખરા અર્થમાં માણતો આ યુવા વર્ગ જ ફિલ્મનું ભવિષ્ય નક્કી કરે છે. આજની યુવા પેઢી માટે જો કોઈ મહત્વનું પાંસુ હોય તો એ છે ’એન્ટરટાઇન્મેન્ટ’. જે ફિલ્મમાં એન્ટરટાઇન્મેન્ટ નથી એ એમના મતે ફિલ્મ જ નથી. ફિલ્મ જોવા વાળી ૭૫% યુવાપેઢી છે. શરૂઆતમાં વાત થઈ એ મુજબ દર્શકોને ખરા અર્થમાં ઓળખતા ડિરેક્ટર્સમાં કરણ જોહરનું નામ આવે છે. કરણ જોહર આ પહેલા પણ ઘણી સુપર હીટ ફિલ્મ્સ આપી ચૂક્યા છે ત્યારે આ ફિલ્મને હીટ કરાવવાની તાકાત તો ધરાવતા જ હોય. મને કરણ જોહરનું ડિરેક્શન ક્યારેય ગમ્યું નથી પણ ’સ્ટુડન્ટ ઑફ ધ ઇયર’ ખરેખર ટાઇમપાસ મુવી છે. જેમાં યુવા પેઢીને મઝા કરાવતી ક્ષણો છે અને હળવી શૈલીમાં પીરસાતું મનોરંજન પણ છે. ફિલ્મમાં ઘણા નબળા પાસાઓ પણ છે છતા માણવા લાયક ફિલ્મ તો ખરી જ. 

આમ તો કરણ જોહર વર્ષોથી ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રી સાથે જોડાયેલ રહ્યો છે પણ ખરા અર્થમાં ફિલ્મમાં કરણની એન્ટ્રી કરાવી શાહરુખ ખાને. ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં એવું કહેવાય છે કે શાહરુખ અને કરણ એટલાં બધા ખાસ મિત્રો છે કે લોકો એમને ઘણીવાર પતિ-પત્ની સમજી બેસે છે. કરણ જાહેરમાં પણ એવું તો સ્વીકારી જ ચૂક્યો છે કે એ ’ગે’ છે. ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં આવી વાત સામાન્ય છે. ચાલો આપણે આવી અંગત બાબતોમાં માથુ મારવાને બદલે કરણ જોહરના ડિરેક્શન વિષે થોડીક વાતો કરીએ. કરણ શાહરુખના કહેવાથી ’દિલ વાલે દુલ્હનિયા લે જાયેંગે’માં આસિસ્ટન્ટ ડિરેક્ટર રહી ચૂક્યો છે. આ ફિલ્મ માટે કરણે આદિત્ય ચોપરાને સ્ક્રીનપ્લે લખવામાં પણ મદદ કરી હતી. આ પછી તો લગભગ શાહરુખની કોઈ પણ ફિલ્મ હોય કરણનો ક્યાંક ને ક્યાંક રોલ રહ્યો છે. પુરા અનુભવ પછી કરણે પોતે એક ફિલ્મ લખી અને ડિરેક્ટ કરવાનું નક્કી કર્યું. આ ફિલ્મ હતી ’કુછ કુછ હોતા હૈં’. ફિલ્મ હીટ તો ગઈ જ ઉપરાંત આ ફિલ્મને બેસ્ટ ફિલ્મફેર એવૉર્ડ અને નેશનલ ફિલ્મ એવૉર્ડ ફોર બેસ્ટ પૉપ્યુલર એન્ટરટાઇન્મેન્ટ પણ મળ્યો. બસ કરણભાઈ કી તો નીકલ પડી. આ પછી ’કભી ખુશી કભી ગમ’, ’કભી અલવિદા ના કહેના’ અને ’માય નેમ ઇઝ ખાન’ ડિરેક્ટ કરી. આ બધી જ ફિલ્મ્સ બોક્ષ ઓફીસ પર સક્શેસ રહી. સારુ મ્યુઝિક, લોકોને ગમે તેવા ઇમોશન્સ, ભવ્ય સિનેમેટોગ્રાફી જેવી તમામ બાબતોનો ખ્યાલ રાખીને ફિલ્મ્સ બનાવી. કરણ જોહર પોતાની જાતનું માર્કેટિંગ કરવા માટે સક્ષમ પણ ખરો એટલે બહુ ઓછા લોકો હશે જે કરણના નામથી પરિચિત નહી હોય. કરણ પ્રોડ્યૂસર તરીકે પણ ખૂબ જ સફળ રહ્યો છે. ’દોસ્તાના’, ’વેક અપ શીદ’, ’અગ્નીપથ’ જેવી ઘણી ફિલ્મ એણે પ્રોડ્યુસ પણ કરી છે. કરણ સાથે જ્યારે સ્ટુડન્ટ ઑફ ધ ઇયર માટે વાત થઈ ત્યારે એણે એક ખાસ વાત કહી જે મને ખૂબ ગમી. કરણના કહેવા મુજબ ’હું એક સ્ટુડન્ટ રહી ચૂક્યો છું એટલે એવી કેટલીએ બાબતો હતી જે મારે કરવી હતી પણ નહોતો કરી શક્યો એટલે મને થયુ કે આ ફિલ્મ દ્વારા હું એવી વાતો રજૂ કરુ જે લોકો પસંદ કરે. આ ફિલ્મ યુવા વર્ગને પણ આકર્ષે અને કૉલેજ પૂરી કરી ચૂકેલા લોકોને પણ પોતાના સ્મરણો તાજા કરવાનો મોકો આપે’. વાત એકદમ સાચી નીકળી. મને પહેલીવાર કરણની ફિલ્મ જોવા લાયક લાગી છે. આ પહેલાની લગભગ બધી જ ફિલ્મ્સમાં ઓવર ઇમોશન, ઓવર એક્ટીંગ અને દુ:ખથી વિશેષ કંઈ નવું નથી લાગ્યું પણ બોક્ષ ઓફીસ પર ચોક્કસ ચાલી છે. આનું કારણ એ પણ હોય શકે કે સ્ટાર વેલ્યૂથી ભરપૂર ફિલ્મ્સ જ કરણે બનાવી છે.

ફિલ્મમાં લીડ કરતા ત્રણે ત્રણ આર્ટિસ્ટ ઇન્ટ્રોડ્યુસ કરવામાં આવ્યા છે. ફિલ્મનો હીરો સિદ્ધાર્થ મલ્હોત્રા આમ તો ગુજરાતી છે. સુરતમાં રહેતો સિદ્ધાર્થ આ પહેલા માત્ર મોડેલ તરીકે થોડી એડ કરી ચૂક્યો છે. આ ફિલ્મમાં અભિમન્યુ નામથી કૅરેક્ટર કરતો અને સ્ટુડન્ટ ઑફ ધ ઇયર બનવા ઝઝૂમતો યુવાન છે. સિધ્ધાર્થમાં પુરી હીરો વેલ્યૂ છે. ફિલ્મનો બીજો હીરો છે વરુણ ધવન. વરુણ ધવન એટલે આ પહેલા ઘણીવાર આપણને પેટ પકડીને હસાવી ચૂકેલા ડિરેક્ટર ડેવીડ ધવનનો દીકરો. ફિલ્મમાં રોહન હાંડા (વરુણ ધવન) એટલે એક ખૂબ મોટા બીઝનેસમેન અશોક નંદા (રામ કપૂર)નો પુત્ર. ઘરથી અલગ વિચાર ધરાવતો, બીઝનેસને બદલે ઇમોશનથી જીવતો છોકરો જરા પણ નબળો આર્ટિસ્ટ નથી. ફિલ્મમાં ત્રીજુ ઇન્ટ્રોડક્શન થયુ છે આલીયા ભટ્ટનું આલીયા એટલે મહેશ ભટ્ટ અને સોની રાઝદાનની પુત્રી. આલીયાનો ચહેરો ખરેખર એક માસૂમ બાળકી જેવો જ છે. કદાચ ફિલ્મ દરમિયાન એવુ પણ લાગે કે આ છોકરીની પ્રેમ કરવાની ઉમર છે કે નહીં! ફિલ્મમાં આલીયા સાનિયા સિંઘાનીયા નામનું પાત્ર ભજવે છે. આમ તો એ ગર્લ ફ્રેન્ડ વરુણની છે પણ કહાની મેં ટ્વીસ્ટ હૈં તો સિધ્ધાર્થને પ્રેમ કરવા લાગે એ સ્વભાવિક છે. તો પણ અહીં એક ખુલાસો કરી દઉં કે કોઈ પણ પ્રકારના મેલોડ્રામા વગર આ ટ્વીસ્ટ આવ્યો છે. ફિલ્મમાં એક ઓર ઇન્ટ્રોડક્શન છે કેયોઝ ઇરાનીનું. કેયોઝ એટલે એક્ટીંગના મહાન બાદશાહ બોમન ઇરાનીનો પુત્ર. ફિલ્મમાં પોતાના નામથી જ એણે ભૂમિકા ભજવી છે. ફિલ્મનું ઇન્ટ્રોડક્શન પણ કેયોઝથી જ થયું છે. શરૂઆતના તબક્કાઓમાં ઓકે ઓકે લાગતો કેયોઝ ફિલ્મના અંતમાં બાઝી મારી જાય છે. ઋષિ કપૂરનું તો કંઈ કહેવું જ ક્યાં પડે? સ્કૂલના ડીન યોગીન્દર વશિષ્ટ (ઋષિ કપૂર) છે. કરણ જોહરે પોતાના લક્ષણો થોડા આપીને ઋષિ કપૂરને ગે જેવા લક્ષણો આપ્યા છે પણ ઋષિ કપૂર બાખુબી નિભાવી શક્યા છે. ફિલ્મમાં સ્પોર્ટ્સ કોચ તરીકે રોનીત રોય છે. ઋષિ કપૂરની કોચ પર નજર બગાડવાની સ્ટાઇલ પર તમે ચોક્કસ વાહ બોલશો જ. સિધ્ધાર્થની દાદીની ભૂમિકામાં ફરીદા જલાલ છે. કેટલા વર્ષોનો અનુભવ ફરીદા જલાલ પાસે છે! તો પછી નાનુ પાત્ર હોય કે મોટુ ફરીદા જલાલ તો ફરીદા જલાલ જ છે. કરણ સાથે બાળ કલાકાર તરીકે કામ કરી ચૂકેલી શાના સઇદ હવે જુવાન થઈ ગઈ છે. જૂના સંબંધોને યાદ રાખીને કરણે આ ફિલ્મમાં તાન્યા ઇસરાની નામની સ્ટુડન્ટનું પાત્ર આપ્યું છે. અન્ય સ્ટુડન્ટ્સના પાત્રોમાં મનજોત સિંઘ, અક્ષય આનંદ, પ્રાચી શાહ, મનીની મીશ્રા જેવા અનેક યુવા કલાકારો છે જેમણે પોતાના ગજા પ્રમાણે પોતપોતાનું યોગદાન આપ્યું જ છે.

વિશાલ-શેખરનું મ્યુઝિક વખાણવા લાયક છે. જૂના ગીતોનો ફિલ્મમાં જે નવી રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે એ અદભૂત છે. મ્યુઝિક પહેલા રીલીઝ થયુ ત્યારથી જ હીટ રહ્યું છે એટલે ફિલ્માંકનમાં વધુ સારુ લાગે છે. આધુનિક યુગના ઇન્ટ્રુમેન્ટસને આગવી રીતે રજૂ કરવુ એ બહુ અઘરું કામ નથી તો પણ એટલું સહેલુ પણ નથી. લગભગ બધા જ ગીતો કર્ણપ્રિય તો છે જ. એ રીતે અયંકા બોઝની સિનેમેટોગ્રાફી પણ સારી રહી. સાંભળ્યું છે કે આખુ ફિલ્મ રેડ ૩ કૅમેરામાં રેકૉર્ડ કરવામાં આવ્યું છે એટલે ઘણી જગ્યા પર ઓવર સોલ્ડર શોટમાં ડી-ફોકસ દ્ગશ્યો નજરે ચડે છે પણ ઓવરઓલ પબ્લીકને ધ્યાનમાં આવે એવા નથી. 

આ થઈ ફિલ્મના સારા પરિબળોની વાત, તો થોડી ક્ષતિઓ વિષે પણ વાત કરવી જરૂરી બને. ફિલ્મમાં જ્યારે સ્પોર્ટ્સ ઉમેરવામાં આવે છે ત્યારે એક્સાઇટ્મેન્ટ એક હદથી વધારે હોય છે. તમે યાદ કરો ’જો જીતા વહી સિકંદર’, તમે યાદ કરો ’ચક દે ઇન્ડિયા’ તમે યાદ કરો ’ઇકબાલ’. આ બધી જ ફિલ્મ્સ જોયા પછી હું દાવો  કરી શકુ કે તમે જીત વખતે જકડાય ગયા જ હશો અને એક્સાઇટમેન્ટનું એક લેવલ પણ જબરજસ્ત જ હોય છે. આ ફિલ્મમાં અંતની કોમ્પીટીશન એવું કંઈ પણ એક્સાઇટમેન્ટ ઊભું કરવામાં નિષ્ફળ રહી છે. એ રીતે જ નવી રીતે સ્ટોરીની રજૂઆત ચોક્કસ પણે થઈ જ છે છતા ફિલ્મ નકામી વાતોમાં ઘણો સમય બગાડે છે. અને સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે વાત સ્કૂલની છે પણ સ્ટુડન્ટ્સની ઉમર કૉલેજ જેટલી લાગે છે. એમ છતા પણ ફિલ્મને ૩.૫ સ્ટાર આપી જ શકાય. 

પેકઅપ:

દબંગ2નો ડાયલૉગ આવો કંઈક હશે

“ગાડી ચલાને સે ડર નહીં લગતા સા’બ, પેટ્રોલ ભરવાને સે ડર લગતા હૈં

ઐય્યા: કૉમેડીના નામે હથોડો

         ફિલ્મ બધાંના જીવન સાથે જોડાયેલી હોય છે. દરેક પાસે પોતપોતાના ફિલ્મ માટે અભિપ્રાયો પણ હોય છે. ઘણી ફિલ્મ એક વ્યક્તિને પસંદ ન પડે એ બીજી વ્યક્તિને પસંદ પડે પણ ખરી. દરેક વ્યક્તિને ગમતું ઝોનર હોય છે. ફિલ્મના અનેક ઝોનર વચ્ચે પણ પોતાનું અસ્તિત્વ ટકાવી રાખેલુ ઝોનર હોય તો એ છે કૉમેડી ઝોનર. આ પાછળનું એક કારણ એ પણ છે કે લોકો ફિલ્મ જોવા એટલાં માટે જાય છે કે તેમનો થાક ઊતરી જાય, મગજ ફ્રૅશ થઈ જાય અને ચહેરા પર હાસ્ય સાથે મિત્રો વચ્ચે કૉમેડી દ્ગશ્યોની વાતો કરતા કરતા ફરી આનંદ મેળવે. ફિલ્મમાં બીજો મસાલો ગમે તેટલો હોય પણ જો કૉમેડી ન હોય તો ન ચાલે. આ શીલશીલો આજકાલનો નથી, આ તો જૂની ફિલ્મ્સથી ચાલ્યું આવે છે. એક જમાનામાં મહેમુદના ભાવ ફિલ્મના હીરો કરતા પણ વધારે હતાં. અમિતાભના આવ્યા પછી હીરો પોતે જ હાસ્ય પીરસતાં થયા. આ કારણથી જ કદાચ રાની મુખર્જી લાંબા સમય પછી ફરી પાછી જોવા મળી અને એ પણ એક કૉમેડી ફિલ્મ દ્વારા પણ મારા જેવા ફિલ્મ પ્રેમી માટે આ ફિલ્મ જોવું એ દુ:ખદ ઘટના રહી. ઐય્યા એટલે કૉમેડીના નામે સૌથી મોટો હથોડો!!

        રાની મુખર્જી એટલે અભિનયનો ખજાનો. મને બરાબર યાદ છે મેં રાનીનું પહેલું ફિલ્મ ’રાજા કી આયેગી બારાત’ જોયું. બહાર આવીને પહેલું વાક્ય એ કહેલું કે આ છોકરીમાં દમ છે. એકટીંગનો કમાલ તો છે જ પણ સાથેસાથે આ છોકરી પાસે યુનીક અવાજ છે. આ છોકરી ફિલ્મ ક્ષેત્રે નોંધનીય કામ કરશે. આ પછી તો રાનીની કેટલીયે ફિલ્મ્સ આવી જે રીમાર્કેબલ રહી. અમિતાભ સાથેનું ’બ્લેક’ જોયું ત્યારે તો આફરીન પોકારી જવાયું. રાનીના એક ઇન્ટર્વ્યૂમાં એવું પણ સાંભળ્યું કે ’મને વધારે ફિલ્મ કરવા કરતા, ક્વોલીટી ફિલ્મ કરવાનો શોખ છે’. આ ફિલ્મ જોઈને ચોક્કસ પણે રાનીને પૂછવાનું મન થાય છે કે ’આ ક્વોલીટી?’. એક તો ફિલ્મમાં રાનીને લગ્ન લાયક છોકરી બતાવવામાં આવી છે પણ રાણીની ઉમર હાલ ૩૬ થઈ અને એ બરાબર ૩૬ની જ લાગે છે. ૩૬ વર્ષની સ્ત્રી જ્યારે જેવી લાગવી જોઇએ એવી જ આ ફિલ્મમાં રાની મુખર્જી લાગે છે. રાનીએ દરેક હીરોઇન જેમ જતી ઉમરે ટકી રહેવા માટે કરે છે એમ જ હોટ દેખાવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. ગીતમાં આટલાં જાડા શરીર સાથે જે રીતે ડાન્સ કરવાની કોશિશ કરી છે અને જે રીતે ભદ્દું લાગે એ રીતે જ ઓકવર્ડ લાગે છે. મેં રાનીને આટલી ખરાબ લાગતી ક્યારેય નથી જોઈ. ફિલ્મના દરેક ગીતમાં જાડું પેટ, જાડી કમર અને લટકા ઝટકા તમને બોર કરી જશે. ઓવર એક્ટીંગ તો છે જ પણ આ ફિલ્મમાં રાનીએ તો હદ વટાવી છે.

        ફિલ્મના ડિરેક્ટર છે ’સચીન કુંદલકર’. સચીન માટે એકવાર દેશ આખુ વાહ વાહ બોલી ચૂકયુ છે. સચીનની કેરિયરની શરૂઆત આસિસ્ટંટ ડિરેક્ટર તરીકે થઈ હતી. એફ.ટી.આઇ.માં ફ્રાન્સની સ્કૉલરશિપથી ફિલ્મ કોર્સ કરી ચૂકેલા સચીન મરાઠી એટલે થોડી શોર્ટ ફિલ્મ્સ બનાવીને મરાઠી સિનેમા તરફ વળ્યા. આ પહેલા સચીનની એકાદ-બે ફિલ્મ્સ કદાચ આવી પણ છે પણ નોંધનીય નથી રહી. સચીનની મરાઠી ફિલ્મ ’ગંધ’ નેશનલ એવૉર્ડ જીતી ચૂકી છે. આ ફિલ્મ એટલે માણસની ગંધવૃત્તિને ધ્યાનમાં લઈ બનેલી ત્રણ વાર્તાઓનું મીલન. ફિલ્મના ક્રીટીક્સ તો ખૂબ વખાણ કરી ચૂક્યા છે પણ મોટાભાગે ડિરેક્ટર માટે શરૂઆતમાં એવૉર્ડ મળવો એ ખરાબ નસીબ માનવામાં આવે છે. ’ગંધ’ ફિલ્મની જ એક વાતનું મોટું સ્વરૂપ એટલે ’ઐય્યા’. એકવાર વાત સફળ થઈ હોય એટલે એ સફળ જ થાય એવું કોઈ પણ સંજોગોમાં સ્ટેટમેન્ટ આપી શકાય નહીં. સચીન અહીં ભૂલ ખાય ગયા. ’ગંધ’ ભલે નેશનલ એવૉર્ડ જીતી ચૂકી હોય પણ ’ઐય્યા’ બે-ચાર દિવસ થિયેટરમાં ટકી શકે તો પણ ઘણું. અનુરાગ કશ્યપ હાલમાં ખૂબ જાણીતો થયો છે અને ખૂબ રૂપિયા પણ કામાય ચૂક્યો છે એટલે આવા પ્રયોગ કરવાનું ચાલે. મારા ફેવરીટે ડિરેક્ટર અનુરાગનું નામ જ્યારે પ્રોડ્યુસરમાં વાંચ્યું ત્યારે મને થયુ કે ચોક્કસ પણે ફિલ્મ જોવું જ જોઇએ. સચીનના ખૂબ ખરાબ ડિરેક્શન પર અનુરાગને કેમ ભરોસો બેઠો હશે કે પછી બીજા કોઈ કારણો હશે એ તો અનુરાગ જ જાણે!

        ફિલ્મમાં મરાઠી ડ્રામા કલાકાર ’સુબોધ ભાવે’ અને મલયાલમ સ્ટાર ’પૃથ્વીરાજ’ ઇન્ટ્રોડ્યુસ કરવામાં આવ્યા છે. સુબોધ ઘણી બધી સિરિયલ્સમાં જોવા મળ્યો છે. સુબોધ માટે ફિલ્મમાં જે પ્રકારનો રોલ હતો એ પ્રકારનું જ એનું વ્યક્તિત્વ છે એટલે ધારવા છતા ઓવર એક્ટીંગ કરાવી શકાય નથી. કદાચ આખી ફિલ્મમાં જો કંઈક જોવા લાયક હતું તો સુબોધનો અભિનય. પૃથ્વીરાજ રાનીનો પ્રેમી છે પણ બંનેને જ્યારે જ્યારે સાથે જોયા ત્યારે માં-દીકરાની ફિલ આવી. બંને વચ્ચેના ઉમરનો ફેર સીધેસીધો જ દેખાય આવે છે. આમ તો રાની પર જ આખુ ફિલ્મ કેન્દ્રીત છે તો પણ ફિલ્મનો હીરો તો પૃથ્વીરાજ જ છે. કોઈ પણ એંગલથી હીરો ન લાગતો પૃથ્વીરાજ ફિલ્મના અંતમાં થોડું બોલે છે પણ આ બોલવું પણ એને હીરો સાબિત કરી શક્યું નથી. મને લાગે છે કે દરેક કલાકારને એક ખાસ સૂચના આપવામાં આવી હશે કે ઓવર એક્ટીંગ અને મેલોડ્રામા કરવાનું છે એટલે જ બધા એકથી એક ચડે એટલું ઓવર એક્ટીંગ કરતા જોવા મળ્યા. ’નિર્મિત સાવંત’ અને ’સતીષ આલેકર’ ફિલ્મમાં રાનીના માતા-પિતા છે. પિતા હજુ પણ થોડા વાજબી એક્ટીંગ કરી શક્યા પણ માતા તો એક સમયે એલર્જી થાય એટલી હદે ઓવર એક્ટીંગ કરે છે. ’આમેય વાઘ’ રાનીનો ભાઈ થયો છે. સતત કુતરાઓ સાથે રમતો અને કુતરાને જ પોતાની દુનિયા બનાવી રહેતો ઓવર એક્ટીંગનો બાદશાહ છે. આમેયને મેં એક મરાઠી ડ્રામામાં જોયો હતો ત્યારે મેં એને પૂછ્યું હતું કે ’કહીં આપ પુરાને એક્ટર ટી.પી. જૈન કે બેટે તો નહીં હૈં?’ જો કે ટી.પી. જૈન સાથે આમેયને કંઈ જ લાગતું વળગતું નથી છતાં એ ઘણી હદે ટી.પી. જૈન જેવો લાગે છે. ફિલ્મમાં ધરાર કૉમેડી ઉમેરવા માટે એક દાદીનું પાત્ર ઉમેરવામાં આવ્યું છે. ફિલ્મમાં દાદી ઓટોમેટીક વ્હીલચેર પર ગમે ત્યાં ફરતા નજર આવશે. આ દાદીનું પાત્ર ’જ્યોતી સુભાષે’ ભજવ્યું છે. ત્રાસની હદ હોય એટલું ઓવર એક્ટીંગ ઉપરાંત હથોડો મારતા ડાયલોગ્ઝ. જનરલી ફિલ્મમાં દાદીનું પાત્ર એવું રહ્યું છે કે બધાં વખાણ કરતા હોય પણ અહીં આ દાદી તમને વખાણનો એક પણ મોકો આપશે નહીં. રાની એક પેઇન્ટિંગ કૉલેજમાં ક્લાર્કની નોકરી કરે છે એ સાથે એની એક દોસ્ત બને છે જે પહેલેથી જ સાયકો બતાવવામાં આવી છે. કદાચ ડિરેક્ટરને અંદાજ હશે જ કે ઓવર એક્ટીંગ જ કરાવવું છે તો આવું કંઈક તો ઉમેરવું જ પડશે. આ પાત્ર ’અનીતા દાતે’ એ ભજવ્યું છે. ફિલ્મના અંતમાં આ પાત્ર મીનાક્ષી (રાની મુખર્જી)ના ભાઇ નાના (અમેય વાઘ)ની સાથે જોડાય જાય છે. અનીતા-આમેય પર એક ગીત ફિલ્માવવામાં આવ્યું છે. ગલગલીયા કરાવાની કોશિશ અને ખરાબ શબ્દો પણ ઉમેરવામાં આવ્યા છે તો પણ જામ્યું તો નહીં જ.

        'અમીત ત્રીવેદી’ને હું ખૂબ સારો મ્યુઝિક ડિરેક્ટર માનુ છું. અમીત અત્યાર સુધી યુનિક મ્યુઝિક આપી શક્યો છે. અમીતના અમુક ગીતો અદભૂત હોય છે. આમ છતા પણ આ ફિલ્મમાં અમીતની ક્રીએટીવીટી પણ માણવા ન મળી તો પણ અમીતનું સંગીત થોડી ઘણી રાહત આપે છે.

        આમ તો ફિલ્મ માટે એવું બને છે કે લેખક બીજા હોય ત્યારે ’વાર્તા જ નબળી હતી’ એવું કહી છૂટી શકાતું હોય છે પણ અહીં તો સ્ક્રીનપ્લે, ડાયલૉગ, સ્ટોરી બધું જ સચીન કુંદલકરનું એટલે કોઈ રીતે પણ છૂટી શકાય એમ નથી. આ પહેલા પણ વિચિત્ર ખાનદાન હોય એવું ઘર ઘણી બધી ફિલ્મ્સમાં જોયું છે પણ આથી ખરાબ રીતે ચિત્રાંકન થયુ હોય એવું ક્યારેય નથી જોયું. ખીચડી જેવી સિરિયલમાં પણ ઓવર એક્ટીંગ કરતા અને ગાંડા ગદડતા ફેમિલી મેમ્બર્સ જોયા છે તો પણ એમાંથી એક સેન્સ બહાર આવે છે અને એક ખાસ પ્રકારની કૉમેડી બહાર આવે છે. ઐય્યામાં ન તો કૉમેડી છે, ન ઇમોશન છે, ન એક્ટીંગ છે, ન વાર્તા છે કે ન તો પ્રેમ કહાની છે. સ્ટાર આપવાની હિંમત નથી થતી એટલે ઝીરો નથી આપતો કારણ કે ઝીરોને કદાચ ખરાબ લાગી જાય, પણ તમારા જીવનની કલાકો મહત્વની હોય તો સાચવજો અને સદુપયોગ કરજો પણ ઐય્યામાં નહીં બગાડતા.

પેકઅપ:

"એક હાથ ફ્રાયપેન પર હોય, બીજા હાથમાં મોબાઇલ, એક કાન કુકરની સીટી પર હોય, બીજા કાનમાં ગપસપ ચાલતી હોય, એક આંખ ટી.વી. જોતી હોય બીજી આંખ પાડોશી શું કરે છે એના પર હોય.... કોણે કહ્યું સ્ત્રીની જિંદગી સહેલી છે?"

ઇન્ગ્લીશ વિન્ગ્લીશ: શોર્ટ ફિલ્મનું લોંગ વર્ઝન

       

        કલાકારોના હ્રદયમાં ફિલ્મ વસે છે. ગમે તે ઉમર થાય તો પણ સ્ક્રીન પર એકવાર આવી ગયા હોય એવા હીરો કે હીરોઇન ફરી ચમકવા માટે તૈયાર જ હોય છે. હમણાં હમણાં તો કમ બેકનો ટ્રેન્ડ શરૂ થયો છે. તાજેતરમાં જ કરિશ્મા કપૂર ફરી એકવાર ’ડેન્જરસ ઇશ્ક’ સાથે ફરી જોવા મળી અને આ ફિલ્મ સાથે જ કરિશ્મા કપૂરે ’સત્તે પે સત્તા’ની રીમેક ફિલ્મ પણ સાઇન કરી. જો કે કરિશ્મા માટે કમ બેકનો સમય લાંબો નહોતો. આમ પણ થોડા થોડા સમયનો બ્રેક તો ઘણી હીરોઇન લઈ ચૂકી છે. જેમ કે રાની મુખર્જીના છેલ્લું ફિલ્મ ’નો વન કિલ્ડ જેસીકા’ જાન્યુઆરી ૨૦૧૧માં આવી હતી અને હવે પછીની ફિલ્મ ’અય્યા’ કદાચ આવતા મહીને રીલીઝ થાય તો લગભગ બે વર્ષનો ગાળો થયો પણ શ્રીદેવી માટે તો અધધ ગાળો થયો. શ્રીદેવીનું છેલ્લું ફિલ્મ હતું ’જુદાઈ’. આ ફિલ્મ ૧૯૯૭માં આવ્યું હતું. જુદાઈ પછી છેક ૨૦૧૨માં ફિલ્મ એટલે આશરે ૧૫ વર્ષના ગાળે કમ બેક. શ્રીદેવીના નસીબ પણ સારા કે હીરોઇન ઓરીયેન્ટેડ ફિલ્મ એના કમ બેક વખતે મળી. ફિલ્મ જોતા પહેલા હતું કે આ વર્ષોના ગાળામાં ફિલ્મ ઇન્ડસ્ટ્રીમાં ઘણા બધા ફેરફાર આવ્યા છે, ટેકનિકલ પણ અને એક્ટીંગ વાઇઝ પણ હવે આવા સંજોગોમાં શું શ્રીદેવી પોતાની છાપ છોડી શકશે? પણ ફિલ્મ જોઈને એટલું તો લાગ્યું કે સમય સાથે શ્રીદેવીના અભિનયમાં ઉલ્ટાની પાકટતા આવી છે પણ ફિલ્મની દ્રષ્ટિએ જોઇએ તો આ ફિલ્મ માત્ર ૪૫ મીનીટ કે ૧ કલાકમાં પૂરી કરી હોત તો પણ ચાલત એટલે આ શોર્ટ ફિલ્મનું લોંગ વર્ઝન કહી શકાય!

        ફિલ્મ ૧૪ સપ્ટેમ્બરના રોજ ટોરેન્ટો ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં રીલીઝ કરવામાં આવી અને લોકોએ ખૂબ વખાણી. ઘણા બધાં ક્રીટીક્સ અગાઉથી જ ફિલ્મ માટે પોઝીટીવ લખી ચૂક્યા હતાં એટલે એક ખાસ વર્ગ આ ફિલ્મની રાહ જોઈને બેઠો હતો. ક્રિટીક્સ અને ઓડિયન્સના અભિપ્રાય બદલાતા મેં ઘણીવાર જોયા છે. આ ફિલ્મ માટે પણ મને લાગે છે કે ક્રિટીક્સ સાથે ઑડિયન્સ સહમત નહીં થાય. ફર્સ્ટ ડે ફર્સ્ટ શોમાં માત્ર ૩૦ વ્યક્તિઓ હાજર હતા. બહાર નીકળીને પણ યંગ ઑડિયન્સ ’બટકી ગયા’ જેવો પ્યૉર કાઠિયાવાડી શબ્દ બોલતા સંભળાયા. સ્ક્રીનપ્લે અને ડિરેક્શન ગૌરી શિંદેનું છે. ગૌરી શિંદે આ ફિલ્મ્સ સાથે ફૂલ લેન્થ ફિલ્મમાં પદાર્પણ કરે છે. આ પહેલા પણ ગૌરી ઘણી ફિલ્મ્સ સાથે જોડાયેલ રહી છે. ’ચીની કમ” અને ’પા’ જેવી ગ્રેટ ફિલ્મના સર્જક આર. બલ્કીની પત્ની એટલે ગૌરી શિંદે. પહેલા ફિલ્મના પ્રમાણમાં ડિરેક્શન ખરેખર વખાણવા લાયક છે પણ ગૌરીના સ્ક્રીનપ્લે માટે એટલું કહી શકાય કે નબળો સ્ક્રીનપ્લે. એક નાની વાતને ગૂંથવા માટે બચારીએ કેટલી મહેનત કરવી પડી છે પણ તોયે લાગે કે આ વાત ખૂબ લંબાવવામાં આવી છે. અમીત ત્રીવેદી મ્યુઝિકનો બેતાજ બાદશાહ છે. ફિલ્મનું મ્યુઝિક સારુ અને નોંધપાત્ર છે. ફિલ્મનું એક ગીત ’ધક ધક’ અમીતે પોતે ગાયુ છે. અમીતના અવાજમાં પણ જાદુ છે. ૮૦ થી ૯૦% ફિલ્મ ન્યુયોર્કમાં બની છે એટલે બજેટ ધાર્યા કરતા વધ્યું હોય એ સ્વીકાર્ય છે. કદાચ એટલે જ સુનીલ લુલ્લા, રાકેશ ઝુનઝુનવાલા, આર. કે. દામાની અને ગૌરીના પતિ આર. બલ્કી એમ ચાર ચાર પ્રોડ્યુસર્સ બનાવવા પડ્યા. ઇરોઝ ઇન્ટરનેશનલ અને આઇ.બી.સી. મોશન પીક્ચર્સ દ્વારા ફિલ્મ ડીસ્ટ્રીબ્યુટ કરવામાં આવી છે. ૨૦૦૦ થિયેટર રીલીઝ અને ૪ શો રીલીઝનો પ્રયોગ આ ફિલ્મ માટે સક્શેશ જાય છે કે નહીં એ જોવું રહ્યું. ફિલ્મનો રન ટાઇમ ૧૨૯ મીનીટનો છે માટે તમે હીસાબ કરી લો કે ૪૫ થી ૬૦ મીનીટને બદલે ૧૨૯ મીનીટ એટલે કેટલો વધારાનો સમય તમારે ફિલ્મ સાથે કાઢવાનો છે!

        ચલો હવે ફિલ્મની વાર્તા વિશે જાણીએ. ફિલ્મ એક સીધા સાદા મરાઠી ફેમીલીની છે. આ ફેમીલીનો મુખ્ય વ્યક્તિ સતીષ (આદિલ હુસેન) અને તેની પત્ની શશી (શ્રીદેવી) છે. શશી એક સામાન્ય સ્ત્રી છે. શશીને ઇન્ગલીશ બિલકુલ નથી આવડતું, આ માટે શશીની પુત્રી માતા માટે ઇન્ફીરીયારીટી કોમ્પ્લેક્ષ ધરાવે છે. પેરેન્ટ મીટિંગ માટે મમ્મીને સાથે જ્યારે ફરજિયાત લઈ જવી પડે છે ત્યારે દીકરીને મમ્મીના રીએક્શનથી નારાજગી જન્મે છે. શશીની બહેનની દીકરીના લગ્ન માટે અમેરિકા જવાનું નક્કી થાય છે. શશી ત્રણ વીક પહેલા જાય છે. આ ત્રણ વીક એ ફિલ્મનો હાર્દ છે. આ ત્રણ વીકમાં શશી ઇન્ગલીશ શીખવાનું શરૂ કરે છે. આ ત્રણ વીકમાં શશીના પ્રેમમાં એક ફ્રેંચ વ્યક્તિ ડેવીડ (કોરી હીબ્સ) શશીને પ્રેમ કરવા લાગે છે. શશીને માટે પ્રશ્ન ઇન્ગલીશનો જ છે. શશી માટે ડેવીડ એવું પાત્ર બને છે કે જે શશીને ખરી શશીનો પરિચય કરાવે છે. શશીની ભત્રીજી પ્રિયા આનંદ આમ તો સાઉથની જાણીતી અભિનેત્રી છે પણ હિન્દી ફિલ્મ ક્ષેત્રે એનો પ્રથમ પ્રવેશ ધમાકેદાર છે. પોતાના પાત્રને કેવી રીતે વફાદાર રહી શકાય એ પ્રિયા પાસેથી શિખવા જેવું છે. ચોથા વીક પહેલા ફેમિલી અમેરિકા આવી જાય છે. આ વચ્ચે કેવી કેવી રમત કરીને શશી કલાસ જોઈન કરે છે અને કેવી રીતે ઇન્ગલીશ શીખે છે એ વાત એટલે આ ફિલ્મ. ચાર વીકના આ કોર્સનો ફાઇનલ સર્ટીફીકેટ કોર્સ એટલે છેલ્લી સ્પીચ. શશી આ સ્પીચ માટે પહોંચી નથી શકતી. ભત્રીજીના લગ્ન વખતે છેલ્લે જ્યારે પોતાના બધાં ક્લાસ મેટની હાજરીમાં શશી ઇન્ગલીશમાં સ્પીચ આપે છે ત્યારે બધા જે રીતે સ્ટેન્ડીંગ ઓવીએશન આપે છે એ રીતે જ સ્ટેન્ડીંગ ઓવીએશન ટોરેન્ટો ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં મળેલું. ફિલ્મ લોકોની લાગણીઓ સાથે ખૂબ રમી શક્યું છે તો પણ વધુ પડતી લાગણીઓ સાથે રમવાની વાત કદાચ લોકોને ગળે ઉતરે એવું નથી.

        ફિલ્મ સારુ છે કે ખરાબ એ કહેવા માટે એ ફિલ્મના નબળા પાસાઓ માટે ચર્ચા કરવી જરૂરી છે. ફિલ્મની ખૂબ સારી વાત માટે ચર્ચા કરીએ તો ફિલ્મમાં ગેસ્ટ એપીરીયન્સમાં આવેલા અમિતાભ બચ્ચન માટે સ્વીકારવું જ પડે કે ફિલ્મના બાપુજી છે. શ્રીદેવી પ્લેનમાં અમેરિકા જઈ રહી છે અને બાજુની શીટમાં કો-પેસેન્જર તરીકે અમિતાભ બચ્ચન છે. માત્ર ૧૦ મીનીટની આ ફિલ્મ માણવી એ એક લહાવો છે. શ્રીદેવીને ઇન્ગલીશ નથી આવડતું, અમિતાભ એક ઇન્ગલીશ ફિલ્મને હિન્દીમાં ટ્રાન્સલેટર કરીને શ્રીદેવીને સંભળાવે છે. આજુબાજુના પેસેન્જર્સને જે તકલીફ પડે પણ જે રીતે અમિતાભનું પર્ફૉર્મન્સ છે એ ઍકસ્ટ્રા ઓર્ડીનરી છે. આ રીતે જ ફિલ્મમાં એક દ્ગશ્ય છે કે શ્રીદેવી એક રેસ્ટોરન્ટમાં જાય છે અને શું ઑર્ડર કરવું એ ઇન્ગલીશ ન જાણવાના કારણે માત્ર કોફી ઑર્ડર કરે છે. શ્રીદેવી જે રીતે આ પ્રસંગને નિભાવે છે એ માટે એટલું તો કહી શકાય કે શ્રીદેવી એ પોતાની તમામ એક્ટીંગની કેપેસીટી દેખાડી દીધી છે. શબ્દો અને નિ:શબ્દ  વચ્ચે જે એક્ટીંગની રમત છે એ અદભૂત છે. શ્રીદેવી હીન્દી બોલે અને કોરી હોબ્સ ફ્રેંચ બોલે તો પણ લાગણીઓ સમજી શકાય એ વાત કૌંસની વચ્ચેની છે. લાગણીઓ માટે શબ્દો નહીં પણ ચહેરાના હાવભાવ જરૂરી છે.... હવે કરીએ ફિલ્મના નબળા પાસાની વાત. ફિલ્મમાં એક પ્રસંગ જેના મેં વખાણ કર્યા કે ઇન્ગલીશ ન જાણવાને લીધે માત્ર કોફીના ઑર્ડર માટે જે શ્રીદેવીની લાગણીઓ દુભાવી એ ફરી ફરીને રીપીટ કરવાની જરૂર નથી પણ ફિલ્મ ફરી ફરીને શ્રીદેવીને ઝલીલ કરવાનું ડિરેક્ટર ચૂકતી નથી. ઇન્ગલીશ ન જાણવા છતાં કોર્સ કરવાની કોશિશ કરતી શ્રીદેવી કોચિંગ ક્લાસ સુધી પહોંચવામાં જે મહેનત ઉપાડે છે એ એકવાર જ બતાવવાની જરૂર છે પણ ફિલ્મમાં એ ફરી ફરીને બતાવવામાં આવે છે.  મૂળ વાત તો એટલી જ છે કે એક સામાન્ય સ્ત્રી હિન્દી ભાષી હોવા છતાં અંગ્રેજી બોલી શકે. પોતાની બેઇજ્જતી કરાવતા પણ પોતાની જાતને સાબિત કરી શકે અને પોતાનું સ્થાન બનાવી શકે અને આ વાત સાબિત કરવા માટે ૧૨૯ મીનીટનો રન ટાઇમ તમને સાચે જ વચ્ચે બોર કરે છે.

        પાકટ અભિનય, સારુ ડિરેક્શન, સારુ મ્યુઝિક છતાં સમયથી વધારે સમય લેવાના કારણે આખે આખુ ફિલ્મ વેસ્ટ ગયું છે. ફિલ્મ નહીં જોવો તો પણ ચાલશે. થોડો સમય રાહ જુઓ ટૂંક સમયમાં નાના પરદે ફિલ્મ જોવા મળશે જ. સ્ટાર આપવાની વાત હોય તો હું ૨.૫ સ્ટાર આપીશ.

પેકઅપ:

ઘણા વર્ષો પહેલાની વાત છે

.

.

.

.

.

એટલે યાદ નથી!!!